“Cantu a tenore is vier stemmen die één worden. Het is geen harmonie in klassieke zin – het is iets ouders, iets van vóór de geschreven muziek. De eerste keer dat je het hoort, verandert er iets in je.”
Cantu a tenore is de meerstemmige mannenzang van de Barbagia en Midden-Sardinië: vier stemmen (sa boche, sa mesu boche, sa contra, su bassu) die UNESCO in 2005 uitriep tot meesterwerk van het mondelinge en immateriële erfgoed van de mensheid, en in 2008 op de Representatieve Lijst plaatste. De keelklanken van contra en bassu geven het een onmiskenbaar geluid, dat je na een paar noten herkent.
Je leert het niet op een conservatorium – je leert het in su zilleri (het dorpscafé), in de wijnkelders en op feesten, 's avonds, tussen mannen die elkaar al hun hele leven kennen. Het is een sociale zang van de gemeenschap, die eeuwenlang heeft overleefd in de dorpen van het binnenland. Het leeft nog altijd – en het live horen op een binnenplaats in Oliena of Orgosolo is een ervaring die je niet vergeet.
In 2005 riep UNESCO de Sardijnse cantu a tenore uit tot meesterwerk van het mondelinge en immateriële erfgoed van de mensheid; in 2008 kwam het op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed – dezelfde lijst waar nu ook de Spaanse flamenco en het Japanse nō-theater op staan. De UNESCO-beschrijving noemt de Barbagia en Midden-Sardinië als het gebied waar de meeste zangers wonen; tot de dorpen met de bekendste tenores horen Oliena, Orgosolo, Bitti en Fonni.
De launeddas zijn een blaasinstrument van drie rietpijpen van verschillende lengte: su tumbu (de bourdon, zonder gaten) en sa mancosa zijn aan elkaar vastgebonden, terwijl de losse sa mancosedda met de rechterhand wordt bespeeld en de melodie draagt. Ze worden bespeeld met circulaire ademhaling (inademen door de neus terwijl je blaast, zodat de klank nooit stopt). Volgens sommige onderzoekers gaan ze terug tot de nuraghische tijd: een bronzen beeldje dat in Ittiri is gevonden, nu in het Nationaal Archeologisch Museum van Cagliari, wordt vaak als bewijs genoemd.
De klank is hypnotiserend en ononderbroken – een lage melodie en een bourdon die zonder pauze in elkaar overvloeien. De launeddas begeleiden van oudsher de traditionele Sardijnse dansen (sa dansa, su ballu) en religieuze plechtigheden. De traditie is vooral geworteld in Midden- en Zuid-Sardinië – Cabras, San Vito, Villaputzu, de Trexenta – en daar, op de feesten van de beschermheiligen, hoor je ze het vaakst. Er zijn maar weinig spelers, maar meesters en jonge leerlingen houden de school levend.
Tijdens de Cortes Apertas treden de tenores op op de pleinen en in de opengestelde binnenplaatsen van de dorpen. Vaak zijn het geen geplande concerten maar spontane optredens: volg het geluid en de mensen.
Op 28 april, Sa Die de sa Sardigna (feestdag van het Sardijnse volk), organiseren veel dorpen traditionele dansen, concerten en bijeenkomsten: bekijk het programma van de gemeente waar je verblijft. Het kan een kans zijn om traditionele klederdracht te zien die echt gedragen wordt.
Het multimediale Museum van de Canto a Tenore in Bitti, een onderdeel van het Museum van de boeren- en herderscultuur, vertelt het verhaal van de zang met opnames en documenten. De Tenores di Bitti horen bij de bekendste groepen in het buitenland. Controleer vóór je gaat de openingstijden van het museum en de concertagenda.
De feesten van de beschermheiligen in de dorpen van de Barbagia hebben bijna altijd traditionele muziek en dans. September en oktober zitten vol lokale feesten: vraag ter plaatse naar de actuele programma's.
Wil je een verblijf op Sardinië plannen rond een Cortes Apertas met muziek? Stuur ons een bericht: we helpen je de data af te stemmen op je vakantiehuis.
