„Cantu a tenore to cztery głosy, które stają się jednym. To nie harmonia w klasycznym sensie — to coś starszego, co pochodzi sprzed muzyki zapisanej. Gdy usłyszysz je po raz pierwszy, coś w tobie się zmienia.”
Cantu a tenore to męski śpiew polifoniczny Barbagii i środkowej Sardynii: cztery głosy (sa boche, sa mesu boche, sa contra, su bassu), które UNESCO w 2005 roku ogłosiło arcydziełem ustnego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości, a w 2008 roku wpisało na Listę reprezentatywną. Gardłowe głosy contra i bassu nadają mu niepowtarzalne brzmienie, rozpoznawalne już po kilku nutach.
Nie uczy się go w konserwatorium — uczy się go w su zilleri (wiejskim barze), w piwnicach winnych i na festynach, wieczorami, wśród mężczyzn, którzy znają się od zawsze. To śpiew towarzyski i wspólnotowy, który przetrwał wieki w wioskach w głębi wyspy. Wciąż jest żywy — a słuchanie go na żywo na dziedzińcu w Olienie czy Orgosolo to przeżycie, którego się nie zapomina.
W 2005 roku UNESCO ogłosiło sardyńskie cantu a tenore arcydziełem ustnego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości; w 2008 roku trafiło ono na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego — tę samą, na której są dziś hiszpańskie flamenco i japoński teatr nō. Karta UNESCO wskazuje Barbagię i środkową Sardynię jako obszar, gdzie mieszka większość śpiewaków; wśród wiosek z najbardziej znanymi zespołami tenores są Oliena, Orgosolo, Bitti i Fonni.
Launeddas to instrument dęty z trzech trzcinowych piszczałek różnej długości: su tumbu (burdon, bez otworów) i sa mancosa są ze sobą związane, a wolna sa mancosedda, na której gra się prawą ręką, prowadzi melodię. Gra się na nich techniką oddechu permanentnego (wdech nosem w trakcie dmuchania, bez przerywania dźwięku). Według niektórych badaczy sięgają epoki nuragicznej: często przywołuje się jako dowód brązową figurkę znalezioną w Ittiri, dziś przechowywaną w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Cagliari.
Brzmienie jest hipnotyczne i ciągłe — niska melodia i burdon splatają się bez przerwy. Launeddas od zawsze towarzyszą tradycyjnym tańcom sardyńskim (sa dansa, su ballu) i uroczystościom religijnym. Tradycja jest zakorzeniona głównie w środkowo-południowej Sardynii — Cabras, San Vito, Villaputzu, Trexenta — i właśnie tam, podczas odpustów i świąt patronalnych, usłyszysz je najczęściej. Muzyków jest niewielu, ale mistrzowie i młodzi uczniowie podtrzymują tę szkołę.
Podczas Cortes Apertas zespoły tenores występują na placach i w otwartych dziedzińcach miasteczek. Często nie są to zaplanowane koncerty, lecz spontaniczne występy: idź za dźwiękiem i za tłumem.
28 kwietnia, w Sa Die de sa Sardigna (święto ludu sardyńskiego), wiele miejscowości organizuje tradycyjne tańce, koncerty i spotkania: sprawdź program gminy, w której jesteś. To może być okazja, by zobaczyć tradycyjne stroje naprawdę noszone przez ludzi.
Multimedialne Muzeum Canto a Tenore w Bitti, część Muzeum Kultury Chłopskiej i Pasterskiej, opowiada o śpiewie za pomocą nagrań i dokumentów. Tenores di Bitti należą do zespołów najbardziej znanych za granicą. Przed wizytą sprawdź godziny otwarcia muzeum i kalendarz koncertów.
Święta patronalne miasteczek Barbagii prawie zawsze obejmują muzykę tradycyjną i tańce. Wrzesień i październik obfitują w lokalne festyny: o aktualne programy zapytaj na miejscu.
Chcesz zaplanować pobyt na Sardynii wokół Cortes Apertas z muzyką? Napisz do nas: pomożemy ci dopasować daty do twojego domu wakacyjnego.
